1
00:00:00,080 --> 00:00:02,540
Michel:
Welkom bij een nieuwe aflevering van "Paroles 
d'Écopreneur".

2
00:00:02,570 --> 00:00:05,530
Candice Enderlé:
Inspirerende verhalen van mensen die het 
anders doen.

3
00:00:05,570 --> 00:00:07,980
Michel:
En het is een "KAYA" podcast, 
door Midoricast,

4
00:00:07,980 --> 00:00:10,010
gesteund door de "Nationale Loterij".

5
00:00:10,010 --> 00:00:14,620
Hallo allemaal, mijn collega Candice Enerlé 
zit vandaag aan de microfoon,

6
00:00:14,620 --> 00:00:15,580
hallo Candice.

7
00:00:15,620 --> 00:00:16,670
Candice Enderlé:
Hallo Michel.

8
00:00:16,700 --> 00:00:19,430
Michel:
Onze gast is Thomas Wansart.

9
00:00:19,430 --> 00:00:22,120
Dus Thomas, laten we beginnen met een korte 
introductie.

10
00:00:22,120 --> 00:00:23,570
Wie ben jij in een paar woorden?

11
00:00:23,600 --> 00:00:26,170
Thomas Wansart:
Mijn naam is Thomas, ik ben 38, 
ik kom uit Waimes,

12
00:00:26,170 --> 00:00:29,920
een klein dorpje in Wallonië, 
en ik woon nu al een paar jaar in Brussel.

13
00:00:29,930 --> 00:00:33,470
En anderhalf jaar geleden richtte ik het 
bedrijf "Néo & Néa" op.

14
00:00:33,470 --> 00:00:36,410
Daarvoor had ik al vijf of tien jaar andere 
projecten opgezet,

15
00:00:36,410 --> 00:00:39,170
zowel op het gebied van ongelijkheid tussen 
Noord en Zuid,

16
00:00:39,170 --> 00:00:42,120
maar ook op het gebied van klimaat, 
met name energie-klimaat.

17
00:00:42,200 --> 00:00:45,320
Michel:
Dus ik denk dat ik al heel vroeg bij veel 
dingen betrokken raakte.

18
00:00:45,320 --> 00:00:47,930
Thomas Wansart:
Ja, ik ben al vrij vroeg begonnen met 
ondernemen,

19
00:00:47,930 --> 00:00:49,190
toen we nog klein waren.

20
00:00:49,190 --> 00:00:52,490
Mijn vrienden en ik waren twintigers, 
we hadden een paar eenwielers gekocht en ons

21
00:00:52,490 --> 00:00:55,910
doel was om ze te verhuren en een beetje geld 
te verdienen. Het probleem is dat eenwielers

22
00:00:55,910 --> 00:00:58,950
erg ingewikkeld zijn om mee om te gaan, 
dus iets huren waarvan mensen niet weten hoe

23
00:00:58,950 --> 00:01:03,430
ze het moeten gebruiken is geen goed plan. 25 
jaar geleden was ik medeoprichter van Ecos,

24
00:01:03,430 --> 00:01:06,900
een kleine NGO die scholen financiert in 
Burkina Faso.

25
00:01:06,900 --> 00:01:10,350
Zo hebben we scholen gebouwd voor ongeveer 
500 leerlingen,

26
00:01:10,350 --> 00:01:14,910
slaapzalen exclusief voor meisjes en 
studiebeurzen voor kwetsbare meisjes.

27
00:01:14,910 --> 00:01:17,670
Dus we doen dit al tien jaar en het project 
loopt nog steeds, het is een project dat ik

28
00:01:17,670 --> 00:01:18,390
naast "Néo & Néa" doe.

29
00:01:18,510 --> 00:01:20,090
Candice Enderlé:
Wat voor opleiding heb je gevolgd?

30
00:01:20,130 --> 00:01:22,290
Thomas Wansart:
Mijn achtergrond is managementwetenschap.

31
00:01:22,320 --> 00:01:25,980
Michel:
Er gaat niets boven een manager om projecten 
een positieve impact te laten hebben,

32
00:01:25,980 --> 00:01:28,650
en je kunt het voelen, 
je kunt het horen, er zit al een verhaal

33
00:01:28,650 --> 00:01:29,940
achter nog voordat je begint.

34
00:01:29,940 --> 00:01:33,690
Dus Thomas, vandaag gaan we het hebben over 
jouw bedrijf met "Neo & Néa",

35
00:01:33,690 --> 00:01:36,230
en ik wil je vragen: in welke sector ben je 
actief,

36
00:01:36,230 --> 00:01:39,020
zodat de luisteraars het een beetje beter 
begrijpen?

37
00:01:39,060 --> 00:01:44,210
Thomas Wansart:
Precies. "Neo & Nea" begint in feite met 
bewustwording en gaat verder met begrijpen,

38
00:01:44,210 --> 00:01:47,710
wat leidt tot actie, rond acties om het 
klimaat te behouden,

39
00:01:47,710 --> 00:01:48,990
laten we het zo zeggen.

40
00:01:48,990 --> 00:01:52,170
En dus is dit echt een heel speciale sector, 
omdat het training,

41
00:01:52,170 --> 00:01:56,140
het gebruik van gegevens en alle 
gedragswetenschappen samenbrengt die nodig

42
00:01:56,140 --> 00:01:57,580
zijn om mensen te activeren.

43
00:01:57,630 --> 00:02:00,680
En veel maatregelen, dus het is meer een 
koolstofvoetafdruk maatregel,

44
00:02:00,680 --> 00:02:03,630
dus het is multi-sectoraal, 
maar met een gemeenschappelijk doel: het

45
00:02:03,630 --> 00:02:06,930
verminderen van onze uitstoot, 
het verminderen van onze afhankelijkheid van

46
00:02:06,930 --> 00:02:09,330
fossiele brandstoffen, 
en dus onze impact op het klimaat.

47
00:02:09,360 --> 00:02:11,550
Michel:
Het is gericht op B2C!

48
00:02:10,110 --> 00:02:14,490
Thomas Wansart:
Het is B2C. Maar in feite is de complexiteit 
dat we,

49
00:02:14,490 --> 00:02:18,620
om onze levensstijl te veranderen, 
zowel sterk overheidsbeleid nodig hebben dat

50
00:02:18,620 --> 00:02:22,350
ons in staat stelt om te veranderen, 
zodat we meer in de B 2 B business zitten.

51
00:02:22,350 --> 00:02:25,670
We hebben producten en diensten nodig die 
aansluiten bij de veranderingen,

52
00:02:25,670 --> 00:02:28,100
dus dit is B2Me. En dan moeten we mensen 
erbij betrekken,

53
00:02:28,100 --> 00:02:31,010
die deze keuzes moeten maken in het licht van 
elkaars standpunten,

54
00:02:31,010 --> 00:02:32,400
zodat we op een B 2 C basis zitten.

55
00:02:32,430 --> 00:02:38,550
En dat is de complexiteit van het laten 
samenwerken van de drie soorten organisaties.

56
00:02:38,550 --> 00:02:39,450
Michel:
Drie soorten profielen, 
ja.

57
00:02:39,780 --> 00:02:44,210
Thomas Wansart:
Profielen. Om verandering teweeg te brengen, 
omdat we ervan overtuigd zijn dat verandering

58
00:02:44,210 --> 00:02:47,720
niet alleen van de mensen komt, 
maar ook van goed overheidsbeleid en goede

59
00:02:47,720 --> 00:02:48,850
producten en diensten.

60
00:02:48,900 --> 00:02:50,610
Candice Enderlé:
Ja, het is echt een ecosysteem.

61
00:02:50,640 --> 00:02:53,330
Thomas Wansart:
En dat is het. In de visie die we hebben 
ontwikkeld, kunnen we niet zonder deze

62
00:02:53,330 --> 00:02:56,150
systemische visie om de verandering en 
ambitie te bereiken die we onszelf hebben

63
00:02:56,150 --> 00:02:56,480
gesteld.

64
00:02:56,550 --> 00:02:59,620
Michel:
Waarom besloot je je op deze activiteit te 
richten?

65
00:02:59,630 --> 00:03:02,410
Omdat je al actief bent in oorzaken, 
dus er is een moment waarop je klikt?

66
00:03:02,450 --> 00:03:05,650
Thomas Wansart:
Oui. Dus ik was actief in oorzaken, 
en een van de redenen was om de gevolgen van

67
00:03:05,650 --> 00:03:08,710
klimaatverandering te zien, 
vooral in Burkina Faso, waar ze direct werden

68
00:03:08,710 --> 00:03:12,440
getroffen (Michel: Oh ja!) en vooral de meest 
kwetsbare bevolkingsgroepen. Dat was ongeveer

69
00:03:12,440 --> 00:03:13,120
tien jaar geleden.

70
00:03:13,160 --> 00:03:15,550
Michel:
En het is gemakkelijker te begrijpen waarom 
je er nu over praat, want er is een sterke

71
00:03:15,550 --> 00:03:15,710
link!

72
00:03:15,740 --> 00:03:17,210
Thomas Wansart:
Ja, daar is een sterke link mee.

73
00:03:17,210 --> 00:03:20,600
En dan is er vandaag nog de overstroming in 
Luik, die een andere trigger had kunnen zijn.

74
00:03:20,600 --> 00:03:24,120
Hittegolven, wanneer je thuis bent en het erg 
warm is, kunnen een andere trigger zijn. Ik

75
00:03:24,120 --> 00:03:26,620
denk zelfs dat we allemaal verschillende 
triggers hebben,

76
00:03:26,620 --> 00:03:29,690
en dit was de mijne. En in feite denk ik dat 
er in de toekomst steeds meer mensen zullen

77
00:03:29,690 --> 00:03:32,640
zijn die ook deze triggers zullen hebben 
vanwege de gevolgen die ze in hun dagelijks

78
00:03:32,640 --> 00:03:33,600
leven zullen ondervinden.

79
00:03:33,620 --> 00:03:36,790
Michel:
Ik ben een burger, hoe werkt het?

80
00:03:36,830 --> 00:03:40,040
Thomas Wansart:
In principe hebben we een traject ontwikkeld 
dat we samen met verschillende organisaties

81
00:03:40,040 --> 00:03:43,210
opbouwen, dus ik zal je een voorbeeld geven. 
Als we samenwerken met een lokale overheid,

82
00:03:43,210 --> 00:03:45,950
die zich richt tot haar burgers, 
gaan we de inwoners van die lokale overheid

83
00:03:45,950 --> 00:03:50,060
vragen om hun CO2-voetafdruk te berekenen. 
Dit zal burgers inzicht geven in hun

84
00:03:50,060 --> 00:03:51,950
energieafhankelijkheid.

85
00:03:51,950 --> 00:03:56,510
Het geeft hen ook het inzicht om te weten wat 
ze wel en niet moeten doen in hun dagelijks

86
00:03:56,510 --> 00:04:00,170
leven. Deze gedragsverandering zal echter 
afhankelijk zijn. Een hele reeks dingen. Als

87
00:04:00,170 --> 00:04:02,860
ik een huurder ben, weet ik niet hoe ik mijn 
huis moet isoleren.

88
00:04:02,860 --> 00:04:06,450
Als ik wil fietsen, is het ingewikkeld als er 
geen veilige fietspaden zijn of als mijn

89
00:04:06,450 --> 00:04:10,450
fiets wordt gestolen. Dus in feite gaan we 
samenwerken met de overheidsinstanties om te

90
00:04:10,450 --> 00:04:14,150
kunnen zeggen: "Oké, we hebben hier een 
populatie van 1.000 mensen die een totale

91
00:04:14,150 --> 00:04:16,720
voetafdruk hebben van, 
laten we zeggen, 10.000 ton CO2,

92
00:04:16,720 --> 00:04:18,510
dus ons doel is om naar 9.000 ton te gaan.

93
00:04:18,550 --> 00:04:22,120
En de configuratie van mijn bevolking is 
zoals die is.

94
00:04:22,120 --> 00:04:25,470
En zo zou ik bijvoorbeeld het dieet van mijn 
bevolking willen weten". We kunnen dus

95
00:04:25,470 --> 00:04:29,610
zeggen: "Nou, kunnen we deze mensen niet 
helpen om bijvoorbeeld wat meer plantaardige

96
00:04:29,610 --> 00:04:32,040
eiwitten te eten?", of mensen zullen zeggen: 
"Nou,

97
00:04:32,040 --> 00:04:35,410
ze maken veel reizen van tien kilometer, 
maar ze gebruiken veel de auto.

98
00:04:35,410 --> 00:04:37,920
Hoe schakel je over? En dat is waar 'Néo & 
Néa',

99
00:04:37,920 --> 00:04:40,520
met zijn platform en tools, 
tot zijn recht komt en andere spelers

100
00:04:40,520 --> 00:04:44,080
binnenhaalt die bijvoorbeeld ondersteuning 
bieden bij het ontdekken van fietsen in de

101
00:04:44,080 --> 00:04:46,900
stad (Michel: Ja, dat is het). Dus mensen 
gaan mensen opleiden.

102
00:04:46,900 --> 00:04:50,200
Of een vegetarische kookworkshop, 
waarbij ik je een vegetarisch recept laat

103
00:04:50,200 --> 00:04:51,410
zien dat ik thuis ga namaken.

104
00:04:51,430 --> 00:04:55,870
En afhankelijk van de doelgroep zijn er 
verschillende invalshoeken.

105
00:04:55,870 --> 00:05:00,030
Mensen zullen veranderen omwille van hun 
gezondheid en niet omwille van het milieu,

106
00:05:00,030 --> 00:05:01,880
en dat is prima. In andere gevallen zegt het:

107
00:05:01,880 --> 00:05:04,960
"Je bent Italiaan, je houdt van Italiaans 
eten. Kom op, we houden een Italiaanse

108
00:05:04,960 --> 00:05:08,320
kookworkshop", en vegetarische recepten 
zullen het antwoord zijn, in hun eigen huis,

109
00:05:08,320 --> 00:05:12,170
maar ze zijn in feite vegetarisch. Dus hebben 
we meetinstrumenten ontwikkeld die we ter

110
00:05:12,170 --> 00:05:14,730
beschikking stellen van een hele reeks 
organisaties,

111
00:05:14,730 --> 00:05:17,910
zodat ze de doeltreffendheid van hun 
bewustmakingscampagnes voor

112
00:05:17,910 --> 00:05:21,250
gedragsverandering kunnen meten en ook kunnen 
nadenken over waarden,

113
00:05:21,250 --> 00:05:24,200
want gedrag is in feite geworteld in waarden 
(Candice Enderlé:

114
00:05:24,200 --> 00:05:27,430
Mm - Michel: Juist). Ik kan een klein ding 
aan de oppervlakte veranderen,

115
00:05:27,430 --> 00:05:30,500
maar als ik het niet veranker, 
verander ik misschien voor zes maanden,

116
00:05:30,500 --> 00:05:32,440
maar niet voor een jaar, 
niet voor twee jaar,

117
00:05:32,440 --> 00:05:35,380
niet voor tien jaar. Als ik een recept ontdek 
dat ik heerlijk vind,

118
00:05:35,380 --> 00:05:38,770
deel ik het met mijn kinderen en zij zullen 
het mogelijk één keer per week,

119
00:05:38,770 --> 00:05:41,100
één keer per maand, vijf jaar lang, 
tien jaar lang,

120
00:05:41,100 --> 00:05:42,320
twintig jaar lang nadoen.

121
00:05:42,330 --> 00:05:44,970
We gaan dus een langetermijnimpact en een 
vrij significante verandering teweegbrengen.

122
00:05:45,000 --> 00:05:48,100
Candice Enderlé:
Dat is waar het bij blijvende verandering om 
gaat, want je stelt een hele reeks

123
00:05:48,100 --> 00:05:50,280
maatregelen voor die uiteindelijk ook 'op 
maat' zijn.

124
00:05:50,520 --> 00:05:53,400
Thomas Wansart:
En dat is het. Het is dus echt heel 
belangrijk. Als we een workshop doen voor een

125
00:05:53,400 --> 00:05:56,470
lokale overheid, dus eigenlijk wordt het een 
workshop, dan maken we een pak kaarten en het

126
00:05:56,470 --> 00:06:00,100
is erg leuk hoe we dat allemaal samenbrengen. 
We laten mensen zich helemaal niet schuldig

127
00:06:00,100 --> 00:06:02,450
voelen, mensen spelen met kaarten, 
ze zeggen "Nou,

128
00:06:02,450 --> 00:06:04,760
dat wil ik doen, dat kan ik doen, 
maar ik heb remmen".

129
00:06:04,760 --> 00:06:07,310
Zo kunnen mensen hun obstakels en frustraties 
uiten,

130
00:06:07,310 --> 00:06:09,870
en al deze informatie is nuttig, 
niet alleen voor ons,

131
00:06:09,870 --> 00:06:13,290
maar ook voor de mensen die het 
overheidsbeleid voor hun bevolking gaan

132
00:06:13,290 --> 00:06:17,080
uitvoeren. Zo leren ze hen beter kennen, 
zodat het aangepast en gepersonaliseerd is.

133
00:06:17,090 --> 00:06:19,820
De kaartspellen die we maken zijn dus ook 
gepersonaliseerd.

134
00:06:19,820 --> 00:06:23,640
Met andere woorden, zeggen "Je moet de trein 
nemen" tegen mensen die geen station in de

135
00:06:23,640 --> 00:06:24,770
buurt hebben, werkt niet.

136
00:06:24,770 --> 00:06:27,470
Dus op de kaarten staat bijvoorbeeld "Als je 
leeft",

137
00:06:27,470 --> 00:06:29,850
en ik kom terug op een voorbeeld dat ik goed 
ken,

138
00:06:29,850 --> 00:06:31,260
namelijk Waimes-Malmedy.

139
00:06:31,280 --> 00:06:33,790
"Als je in Malmedy woont en naar je werk gaat 
in Luik,

140
00:06:33,790 --> 00:06:37,010
wel, als je je privéwagen laat staan om naar 
je werk in Luik te gaan,

141
00:06:37,010 --> 00:06:39,610
en je neemt je wagen tot aan het station van 
Verviers,

142
00:06:39,610 --> 00:06:42,200
en dan neem je de trein, 
dan vermijd je evenveel CO2".

143
00:06:42,200 --> 00:06:45,190
Onze kaarten zijn dus gepersonaliseerd op 
basis van het profiel van de mensen (Michel:

144
00:06:45,190 --> 00:06:48,650
Wow). We doen dit altijd met bedrijven, 
dus het is min of meer dezelfde logica,

145
00:06:48,650 --> 00:06:50,330
er zijn veel ondernemers enzovoort.

146
00:06:50,330 --> 00:06:53,610
De koolstofvoetafdruk is een kaart van de 
uitstoot van het bedrijf, en dan gaan we met

147
00:06:53,610 --> 00:06:56,700
mensen praten om erachter te komen wat ze 
willen doen? Wat kunnen ze doen?

148
00:06:56,700 --> 00:06:59,690
Wat houdt hen tegen? Zijn het de markt en de 
concurrentie?

149
00:06:59,700 --> 00:07:01,620
Zijn het de kosten van de investering?

150
00:07:01,620 --> 00:07:04,910
Het komt erop neer dat we de obstakels 
identificeren om te bepalen wat we wel en

151
00:07:04,910 --> 00:07:07,680
niet kunnen doen, en dan actie ondernemen: 
ofwel direct intern,

152
00:07:07,680 --> 00:07:10,470
wat precies is wat we zeggen over veranderen 
wat je op je bord legt,

153
00:07:10,470 --> 00:07:12,040
dat is aan mij (Candice Enderlé: 
Ja).

154
00:07:12,120 --> 00:07:13,700
Ik bepaal wat er op mijn bord komt.

155
00:07:13,710 --> 00:07:15,900
Het aanleggen van een fietspad is 
ingewikkelder.

156
00:07:15,930 --> 00:07:17,840
Candice Enderlé:
Maar je hebt wel een keuze.

157
00:07:17,850 --> 00:07:21,190
En dat is ook heel belangrijk, 
zodat de persoon zich kan realiseren "OK,

158
00:07:21,190 --> 00:07:24,570
er zijn verschillende mogelijkheden" en 
afhankelijk van zijn waarden,

159
00:07:24,570 --> 00:07:28,130
afhankelijk van zijn betrokkenheid, 
afhankelijk van zijn mogelijkheden,

160
00:07:28,130 --> 00:07:30,410
kan hij kiezen voor de ene of de andere 
oplossing.

161
00:07:30,450 --> 00:07:33,500
Thomas Wansart:
Precies. We hebben dus een gedeelde visie, 
een gedeeld doel,

162
00:07:33,500 --> 00:07:37,200
maar we hebben elk verschillende beperkingen 
over hoe we daar kunnen komen,

163
00:07:37,200 --> 00:07:40,290
dus het is aan het individu om te bepalen hoe 
we daar kunnen komen.

164
00:07:40,320 --> 00:07:43,560
Candice Enderlé:
En het is belangrijk om dat ook te 
respecteren (Thomas Wansart: Precies), want

165
00:07:43,560 --> 00:07:46,910
daardoor voelen mensen zich meer gewaardeerd 
in hun keuze en voelen ze zich er niet

166
00:07:46,910 --> 00:07:47,520
schuldig over.

167
00:07:47,550 --> 00:07:50,100
Thomas Wansart:
Oui. Om systemische verandering te 
bewerkstelligen,

168
00:07:50,100 --> 00:07:52,260
moet 80-90% van de mensen het met elkaar eens 
zijn.

169
00:07:52,260 --> 00:07:55,410
In onze visie leggen we uit: 
vandaag hebben we een koolstofvoetafdruk van

170
00:07:55,410 --> 00:07:57,500
ongeveer 13 ton in België (Candice Enderlé: 
Mm),

171
00:07:57,500 --> 00:08:01,120
rekening houdend met geïmporteerde emissies, 
dus we hebben een systemische visie,

172
00:08:01,120 --> 00:08:02,530
het is niet alleen territoriaal.

173
00:08:02,530 --> 00:08:05,030
Het is een beetje technisch, 
maar daar ga ik niet op in. En dus zeggen we:

174
00:08:05,030 --> 00:08:08,720
"Hier zouden we idealiter een voetafdruk van 
tussen de 6 en 8 ton (Candice Enderlé: Oh ja)

175
00:08:08,720 --> 00:08:11,900
CO2-equivalent moeten halen. En we kondigen 
geen twee ton in 2050 aan,

176
00:08:11,900 --> 00:08:15,540
twee ton in 2050 is vandaag niet mogelijk, 
als individu is het onmogelijk,

177
00:08:15,540 --> 00:08:17,050
dus het kan ontmoedigend zijn.

178
00:08:17,050 --> 00:08:19,830
De 6 tot 8 ton is mogelijk, 
maar wij zeggen "Hier, je hebt een quotum van

179
00:08:19,830 --> 00:08:23,050
6 tot 8 ton, en je kunt erin stoppen wat je 
wilt. Als je een rallyfan bent,

180
00:08:23,050 --> 00:08:25,120
rijd je X duizenden kilometers rally.

181
00:08:25,120 --> 00:08:27,830
We zullen je niet tegenhouden om te doen waar 
je van houdt. Aan de andere kant maken we je

182
00:08:27,830 --> 00:08:31,170
ervan bewust dat je passie een grote impact 
heeft. Je kunt nog steeds gaan rallyrijden,

183
00:08:31,170 --> 00:08:34,570
maar aan de andere kant kan ik misschien iets 
minder vlees eten, of iets minder met het

184
00:08:34,570 --> 00:08:37,860
vliegtuig reizen". Iedereen is dus vrij om te 
doen wat hij of zij wil, maar als we een

185
00:08:37,860 --> 00:08:41,170
koolstofarme wereld willen bereiken, 
nou ja, niet een koolstofarme wereld, maar

186
00:08:41,170 --> 00:08:43,850
een koolstofvrije wereld, 
dan moeten we een aantal veranderingen

187
00:08:43,850 --> 00:08:46,840
doorvoeren. Maar we willen iedereen de 
vrijheid geven om de veranderingen door te

188
00:08:46,840 --> 00:08:49,410
voeren waarvan zij vinden dat ze coherent en 
mogelijk zijn, dat is alles.

189
00:08:49,480 --> 00:08:52,160
Michel:
Wat ik goed vind aan wat je hebt gezegd, 
is dat er een vrij behendige benadering is

190
00:08:52,160 --> 00:08:54,290
van wat ik hoor. Als je naar de 
speelgoedbibliotheek kijkt (Thomas Wansart:

191
00:08:54,290 --> 00:08:57,080
Ja), is het een behoorlijk behendige aanpak. 
En wat ik ook leuk vind is dat je het over

192
00:08:57,080 --> 00:09:00,820
gezondheid hebt, en dat is een erezaak waar 
we bij Midoricast regelmatig op terugkomen.

193
00:09:00,850 --> 00:09:03,810
Waarom is dit? Want voor mij is gezondheid 
ook een klimaat-

194
00:09:03,810 --> 00:09:06,710
en milieukwestie. Als je ziek bent en 
medicijnen neemt,

195
00:09:06,710 --> 00:09:11,000
werkt de farmaceutische industrie en worden 
de medicijnen die je hebt ingenomen in het

196
00:09:11,000 --> 00:09:14,530
milieu geloosd. En zo vervuilen we onszelf, 
worden we vervuilers.

197
00:09:14,530 --> 00:09:17,150
Dus als ik het goed begrijp, 
als ik alles samenvat wat zojuist is

198
00:09:17,150 --> 00:09:20,500
uitgelegd, is de belangrijkste missie van uw 
organisatie om zich te richten op de

199
00:09:20,500 --> 00:09:23,110
CO2-impact (Thomas Wansart: 
Ja) en de ecologische voetafdruk.

200
00:09:23,380 --> 00:09:25,860
Thomas Wansart:
Dus onze focus ligt op fossiele brandstoffen,

201
00:09:25,860 --> 00:09:30,380
het verminderen van fossiele brandstoffen, 
wat zowel een klimaatkwestie (Michel:

202
00:09:30,380 --> 00:09:33,050
Mm) is omdat het de klimaatverandering 
vergroot,

203
00:09:33,050 --> 00:09:35,710
als een strategische, 
geostrategische kwestie.

204
00:09:35,710 --> 00:09:39,330
Met andere woorden, een land als België, 
dat voor 75% afhankelijk is van fossiele

205
00:09:39,330 --> 00:09:42,050
brandstoffen, zal in de toekomst beperkingen 
ondervinden,

206
00:09:42,050 --> 00:09:44,800
wetende dat Europa minder fossiele 
brandstoffen zal hebben.

207
00:09:44,800 --> 00:09:48,500
Er is dus zowel een milieukwestie als een 
kwestie van het verminderen van deze

208
00:09:48,500 --> 00:09:50,960
afhankelijkheid om meer autonoom te zijn als 
land,

209
00:09:50,960 --> 00:09:52,040
als natie, als burger!

210
00:09:52,060 --> 00:09:55,230
Als er morgen minder benzine is, 
als er morgen minder stookolie is,

211
00:09:55,230 --> 00:09:56,360
als er morgen minder...

212
00:09:56,360 --> 00:09:58,120
Nou, iedereen zal er last van hebben.

213
00:09:58,130 --> 00:10:01,000
En hierop vandaag anticiperen is uiterst 
belangrijk,

214
00:10:01,000 --> 00:10:04,480
want er is geen olie onder Brussel (Michel: 
In België) of in België.

215
00:10:04,490 --> 00:10:07,260
En dus moet deze afhankelijkheid in feite 
worden verminderd,

216
00:10:07,260 --> 00:10:09,770
zowel om strategische als om klimatologische 
redenen,

217
00:10:09,770 --> 00:10:13,430
die voor mij meer dan voldoende zijn, 
maar die niet noodzakelijkerwijs voldoende

218
00:10:13,430 --> 00:10:14,300
zijn voor iedereen!

219
00:10:14,450 --> 00:10:19,970
Michel:
Geeft dit je geen krachtige hefboom in de zin 
dat wanneer je oplossingen voorstelt,

220
00:10:19,970 --> 00:10:21,830
mensen ze zullen gebruiken?

221
00:10:21,830 --> 00:10:24,420
En dan zullen ze zich realiseren, 
want dat is wat er gebeurt,

222
00:10:24,420 --> 00:10:25,610
dat ze enorm gaan besparen.

223
00:10:25,610 --> 00:10:28,990
Mensen zien beperkingen, 
maar als ze op hun portefeuille besparen,

224
00:10:28,990 --> 00:10:30,920
hebben we een krachtig hefboomeffect.

225
00:10:30,920 --> 00:10:32,600
Hoe vaak gebeurt zoiets?

226
00:10:32,600 --> 00:10:33,500
Kun je het zien?

227
00:10:33,530 --> 00:10:36,650
Thomas Wansart:
Oui. Al dat gepraat over vermindering, 
een beetje zelfgenoegzaamheid,

228
00:10:36,650 --> 00:10:40,350
nuchterheid, we realiseren ons dat mensen in 
precaire situaties al deze gedragingen al

229
00:10:40,350 --> 00:10:43,940
hebben (Candice Enderlé: 
Ja). We hebben deze mensen niets te leren.

230
00:10:44,180 --> 00:10:46,100
Candice Enderlé:
Dat klopt, want er zit een economische 
kwestie achter.

231
00:10:46,130 --> 00:10:48,590
Thomas Wansart:
(Candice Enderlé: Dat is vrij duidelijk). De 
economische kwestie is duidelijk. En dus zijn

232
00:10:48,590 --> 00:10:51,330
het in feite de middenklassen, 
de welgestelde klassen, die tegen zichzelf

233
00:10:51,330 --> 00:10:54,670
zullen zeggen "Ah, maar nu realiseer ik me 
dat". In sommige gevallen is er dus sprake

234
00:10:54,670 --> 00:10:57,720
van een perfecte match: 
het verlagen van je energieverbruik werkt

235
00:10:57,720 --> 00:11:01,250
perfect. Het aantal gereden kilometers 
verminderen werkt perfect. Elektrische auto's

236
00:11:01,250 --> 00:11:04,520
zijn tegenwoordig duurder dan benzineauto's 
en dat is geen goed teken.

237
00:11:04,520 --> 00:11:07,440
Zelfs als het eerste wat je moet doen is 
minder kilometers maken. Een ander voorbeeld

238
00:11:07,440 --> 00:11:10,540
is de trein. De trein is veel 
milieuvriendelijker dan het vliegtuig, maar

239
00:11:10,540 --> 00:11:13,240
is vandaag de dag helaas niet zo concurrerend 
als het vliegtuig.

240
00:11:13,250 --> 00:11:15,500
Er zijn hier dus twee problemen, 
en in sommige gevallen is het niet altijd

241
00:11:15,500 --> 00:11:17,920
gemakkelijk. Je huis isoleren is relatief 
duur,

242
00:11:17,920 --> 00:11:20,810
maar de energiebesparing zal relatief klein 
zijn.

243
00:11:20,810 --> 00:11:25,140
Overschakelen van olie naar elektriciteit om 
je huis te verwarmen is in sommige landen

244
00:11:25,140 --> 00:11:26,930
veel en veel goedkoper dan in België.

245
00:11:26,930 --> 00:11:30,470
In België is dit nog niet het geval. Het is 
dus waar dat nuchterheid vaak is wat mensen

246
00:11:30,470 --> 00:11:31,820
door elkaar halen, nietwaar?

247
00:11:31,820 --> 00:11:35,270
Er is een vorm van soberheid die heel 
gelukkig kan zijn: dingen langer bewaren, met

248
00:11:35,270 --> 00:11:38,520
minder leven, veel tijd besparen, 
het is iets waar je heel gelukkig van wordt.

249
00:11:38,540 --> 00:11:40,500
Maar als het wordt opgelegd, 
is het geen keuze,

250
00:11:40,500 --> 00:11:43,570
dus is het net zo belangrijk om deze nuances 
naar voren te kunnen brengen.

251
00:11:43,640 --> 00:11:45,470
Michel:
Werk je soms met de cluster Eco-bouw?

252
00:11:45,470 --> 00:11:48,670
Omdat ze nogal wat bouwbedrijven hebben die 
worden beïnvloed door de opmerking die je

253
00:11:48,670 --> 00:11:49,520
zojuist hebt gemaakt.

254
00:11:49,550 --> 00:11:52,770
Thomas Wansart:
Ja, op dit moment werken we niet direct met 
ze samen, we zijn nog vrij jong, we zijn

255
00:11:52,770 --> 00:11:53,560
anderhalf jaar oud.

256
00:11:53,680 --> 00:11:55,210
Michel:
Maar gaan we contact maken, 
Candice?

257
00:11:55,360 --> 00:11:55,990
Candice Enderlé:
Natuurlijk is dat zo.

258
00:11:55,990 --> 00:11:59,200
Thomas Wansart:
In de afgelopen anderhalf jaar hebben we 
geprobeerd om veel partnerschappen te smeden,

259
00:11:59,200 --> 00:12:02,130
we hebben al contact met veel lokale 
overheden, met veel bedrijven, maar nog niet

260
00:12:02,130 --> 00:12:03,250
met hen, dus het is erg leuk, 
ja.

261
00:12:03,640 --> 00:12:05,980
Michel:
We hebben vandaag een actiepunt voor Candice.

262
00:12:06,220 --> 00:12:08,890
Candice Enderlé:
Ja. En Thomas, hoe voel je je als je 's 
ochtends opstaat?

263
00:12:08,920 --> 00:12:11,070
Thomas Wansart:
Ik zou vier bijvoeglijke naamwoorden kunnen 
gebruiken om te beschrijven wat ik doe

264
00:12:11,070 --> 00:12:13,010
(Candice Enderlé: Ja), 
hoe ik me voel. De eerste is trots, ik denk

265
00:12:13,010 --> 00:12:15,840
dat ik best trots ben om in deze business te 
werken, om een impact te hebben, of dat in

266
00:12:15,840 --> 00:12:18,000
ieder geval te proberen. Ten tweede is het 
scherpzinnig, want als je kijkt naar wat er

267
00:12:18,000 --> 00:12:19,580
op het spel staat in de media, 
enzovoort, is het niet alleen een kwestie van

268
00:12:19,580 --> 00:12:22,440
scherpzinnig zijn. We moeten ons hoofd koel 
houden. We werken aan een extreem ingewikkeld

269
00:12:22,440 --> 00:12:25,390
(Candice Enderlé: Ja), 
extreem systemisch probleem. Toch ben ik

270
00:12:25,390 --> 00:12:32,090
optimistisch, want ik heb de indruk dat 
mensen en bedrijven veeleisender zijn dan wat

271
00:12:32,090 --> 00:12:37,350
we horen. Onlangs hebben HEC Paris en "We are 
Europe" wat werk verricht op het gebied van

272
00:12:37,350 --> 00:12:40,340
CSRD. We horen overal dat geen enkel bedrijf 
CSRD wil,

273
00:12:40,340 --> 00:12:43,040
maar als we een onderzoek doen, 
is 67% of 61% voor,

274
00:12:43,040 --> 00:12:43,810
wat vreemd is.

275
00:12:43,840 --> 00:12:45,090
Candice Enderlé:
Dat is een cijfer dat voor zichzelf spreekt!

276
00:12:45,280 --> 00:12:48,360
Thomas Wansart:
Dat is het, en het is uiterst belangrijk. 
Voor mij is het een echte uitdaging om de

277
00:12:48,360 --> 00:12:50,830
stemmen door te geven van bedrijven die 
anders denken.

278
00:12:50,830 --> 00:12:53,100
Als je boeren neemt, is het hetzelfde 
(Candice Enderlé: Ja). Als je met boeren

279
00:12:53,100 --> 00:12:55,730
praat, zeggen ze: "Ja, 
we willen geen milieunormen,

280
00:12:55,730 --> 00:12:57,900
we willen geen normen op het gebied van...".

281
00:12:57,900 --> 00:13:00,180
Het grote probleem is concurrentie en 
prijzen.

282
00:13:00,180 --> 00:13:03,600
En als milieunormen ons kunnen beschermen 
omdat we beter produceren, zijn we er 100%

283
00:13:03,600 --> 00:13:06,690
voor". Als we kijken naar het grote publiek, 
dan is verspilling typisch iets dat diep

284
00:13:06,690 --> 00:13:09,190
geworteld zit in onze waarden: 
je maaltijd niet opeten kan je uren van

285
00:13:09,190 --> 00:13:12,160
face-to-face tijd kosten met je ouders 
(Candice Enderlé: Met je kinderen, ja), je

286
00:13:12,160 --> 00:13:15,870
vader, je moeder. Ik zie mezelf als een kind, 
maar eigenlijk met je kinderen omdat het een

287
00:13:15,870 --> 00:13:17,040
diepgewortelde waarde is.

288
00:13:17,040 --> 00:13:20,900
Er zijn dingen die we kunnen doen aan deze 
potentiële anti-afvalwaarde.

289
00:13:20,910 --> 00:13:24,390
Dingen lang bewaren is iets dat diep 
geworteld zit in onze waarden.

290
00:13:24,390 --> 00:13:27,840
En dus zijn deze waarden er uiteindelijk. De 
manier waarop we ze wakker schudden, de

291
00:13:27,840 --> 00:13:31,150
manier waarop we ze laten begrijpen dat een 
vlucht nemen voor een weekendje Rome,

292
00:13:31,150 --> 00:13:33,980
Barcelona, wat dan ook, 
een vorm van energieverspilling is (Candice

293
00:13:33,980 --> 00:13:37,560
Enderlé: Mm) die volledig in strijd is met de 
wetten van de fysica, er zijn er twee, de ene

294
00:13:37,560 --> 00:13:40,330
is "Niets gaat verloren, 
niets wordt gecreëerd" (Candice Enderlé:

295
00:13:40,330 --> 00:13:44,030
Alles wordt getransformeerd) en die hebben we 
goed geleerd. Dus alles transformeert, wat

296
00:13:44,030 --> 00:13:47,490
betekent dat zodra ik besluit iets te doen om 
dichte energie te verspillen aan minder

297
00:13:47,490 --> 00:13:51,020
dichte energie, en dat gaat van het gebruik 
van twee ton om een object of een lichaam van

298
00:13:51,020 --> 00:13:53,590
80 kilo te verplaatsen, 
het niet erg efficiënt is. We gebruiken heel

299
00:13:53,590 --> 00:13:56,760
veel energie om te eindigen met iets dat een 
beetje verspillend is, om het zo maar te

300
00:13:56,760 --> 00:13:59,340
zeggen (Candice Enderlé: 
Mm). Dit soort voorbeelden zijn heel

301
00:13:59,340 --> 00:14:02,820
belangrijk. Het is gewoon zo dat we vandaag 
de dag niet goed begrijpen wat energie is en

302
00:14:02,820 --> 00:14:06,440
wat energieverspilling is (Candice Enderlé: 
Dat klopt), terwijl we wel kunnen zien wat er

303
00:14:06,440 --> 00:14:09,250
op ons bord ligt (Candice Enderlé: 
Ja). En dus is deze informatie,

304
00:14:09,250 --> 00:14:12,230
deze bewustwording, ook waar 'Neo & Neo' aan 
probeert te werken.

305
00:14:12,230 --> 00:14:15,720
Dus uiteindelijk zou ik willen zeggen dat ik 
een beetje van de vraag ben afgeweken, maar

306
00:14:15,720 --> 00:14:19,070
ik denk dat ik hem heb beantwoord. En de 
laatste is moe (Candice Enderlé: Ja) omdat

307
00:14:19,070 --> 00:14:21,610
het vermoeiend is. Vandaag is het nieuws niet 
per se goed,

308
00:14:21,610 --> 00:14:23,950
het is moeilijk, het is vermoeiend en dus ben 
ik hier,

309
00:14:23,950 --> 00:14:26,930
ik zou zeggen moe omdat: 
door mijn helderheid realiseer ik me dat ik

310
00:14:26,930 --> 00:14:28,310
onder ogen zie waar ik moe van ben.

311
00:14:28,820 --> 00:14:32,540
Candice Enderlé:
Zo trots, helder, optimistisch, 
moe.

312
00:14:32,540 --> 00:14:36,180
Op de een of andere manier stelt het me 
gerust om u dat te horen zeggen,

313
00:14:36,180 --> 00:14:40,150
want ik weet dat u de cijfers hebt, 
ik weet dat u de wetenschap achter u hebt,

314
00:14:40,150 --> 00:14:44,830
ik weet dat u de contacten hebt met burgers, 
overheidsinstanties en ook met bedrijven.

315
00:14:44,840 --> 00:14:50,360
En dus weet ik dat je een globale visie hebt 
en dat je het onderwerp echt in al zijn

316
00:14:50,360 --> 00:14:55,070
aspecten begrijpt. En helder is een 
belangrijk woord vandaag,

317
00:14:55,070 --> 00:15:00,370
denk ik. Omdat deze scherpzinnigheid ons in 
staat stelt om "samen" verder te gaan.

318
00:15:00,370 --> 00:15:03,820
Dus dat is het, ik ben gerustgesteld om dat 
te horen. Wat betekent alternatief

319
00:15:03,820 --> 00:15:05,320
ondernemerschap voor jou?

320
00:15:05,320 --> 00:15:10,250
Thomas Wansart:
Anders zaken doen betekent zaken doen op 
basis van wat haalbaar is voor de markt,

321
00:15:10,250 --> 00:15:14,290
omdat... Als je een bedrijf begint, 
moet je min of meer winstgevend zijn,

322
00:15:14,290 --> 00:15:16,150
anders kun je jezelf niet betalen.

323
00:15:16,150 --> 00:15:19,400
De markt zegt nu al dat het zal gebeuren 
(Candice Enderlé:

324
00:15:19,400 --> 00:15:22,530
Ja). Met andere woorden, 
zodra het CSRD is opgezet,

325
00:15:22,530 --> 00:15:25,390
moeten er koolstofaudits worden uitgevoerd.

326
00:15:25,390 --> 00:15:28,940
Waar het ingewikkelder wordt, 
is wanneer je de markt voor bent,

327
00:15:28,940 --> 00:15:31,280
of in feite de markt of mensen wilt sturen.

328
00:15:31,300 --> 00:15:35,960
Het is een evenwichtsoefening en ik denk dat 
veel eco-ondernemers zich in deze situatie

329
00:15:35,960 --> 00:15:39,110
bevinden. In feite weten ze wat goed is voor 
de planeet,

330
00:15:39,110 --> 00:15:43,590
voor mensen, voor levende wezens, 
maar de huidige markt staat hen niet toe om

331
00:15:43,590 --> 00:15:46,350
te reageren. Over het algemeen bevinden we 
ons in een internationale markt, dus de

332
00:15:46,350 --> 00:15:49,170
concurrentie is behoorlijk hevig. En in deze 
hevige concurrentie zijn er zeer

333
00:15:49,170 --> 00:15:52,680
verschillende niveaus van respect voor het 
milieu tussen België en Europa, en ik zeg

334
00:15:52,680 --> 00:15:54,880
China maar het zouden ook andere landen 
kunnen zijn,

335
00:15:54,880 --> 00:15:58,490
maar ook zeer verschillende sociale en 
arbeidsomstandigheden. We moeten zien te

336
00:15:58,490 --> 00:16:02,930
vinden wat de markt, de mensen, 
aanspreekt in een zeer concurrerend systeem

337
00:16:02,930 --> 00:16:07,460
en wat ons in staat stelt om ervan te leven 
en wat overeenkomt met onze waarden,

338
00:16:07,460 --> 00:16:08,940
zodat de markt verandert.

339
00:16:08,940 --> 00:16:11,300
Dus dat is het, ik zou zeggen dat het een 
beetje een andere manier is om dingen te

340
00:16:11,300 --> 00:16:14,520
doen. En ik wil ook graag een punt toevoegen,

341
00:16:14,520 --> 00:16:19,690
dat heel belangrijk is, 
en dat is dat 67% van de bedrijven die voor

342
00:16:19,690 --> 00:16:25,020
CSRD zijn, voorstander zijn van het 
veranderen van de spelregels!

343
00:16:24,390 --> 00:16:25,260
Candice Enderlé:
Dat is het dan.

344
00:16:25,290 --> 00:16:28,440
Thomas Wansart:
Vandaag de dag is het spel voor mij als 
Monopoly, er zijn regels, behalve dat je rond

345
00:16:28,440 --> 00:16:29,670
en rond gaat in cirkels, 
maar...

346
00:16:29,730 --> 00:16:30,810
Candice Enderlé:
De regels zijn eigenlijk beter!

347
00:16:30,900 --> 00:16:34,360
Thomas Wansart:
De regels zijn eigenlijk beter. We kunnen dus 
meer dozen toevoegen, en het is heel goed om

348
00:16:34,360 --> 00:16:36,750
ecologische dozen toe te voegen met andere 
producten.

349
00:16:36,780 --> 00:16:39,720
Je moet ook nadenken over regels, 
en regels komen van bovenaf.

350
00:16:39,930 --> 00:16:41,000
Candice Enderlé:
En daarom zijn we hier.

351
00:16:41,040 --> 00:16:43,040
Thomas Wansart:
En dat is het. En daarom is 'KAYA' hier, 
dus het is echt goed.

352
00:16:43,080 --> 00:16:47,150
Candice Enderlé:
Hoe past "Neo & Nea" in deze visie van anders 
zakendoen?

353
00:16:47,190 --> 00:16:50,090
Thomas Wansart:
We hebben onze visie bepaald, 
zoals ik al eerder uitlegde,

354
00:16:50,090 --> 00:16:51,920
om van dertien naar 6 tot 8 ton te gaan.

355
00:16:51,920 --> 00:16:55,880
Alles wat we doen is gericht op onze visie, 
die in feite een andere wereld voorstaat,

356
00:16:55,880 --> 00:16:59,010
een wereld die minder afhankelijk is van 
fossiele brandstoffen.

357
00:16:59,060 --> 00:17:01,900
Candice Enderlé:
Ik wil echter even terugkomen op een woord 
dat je gebruikte.

358
00:17:01,900 --> 00:17:05,640
Als we het hebben over een nieuwe wereld, 
of de wereld waar we naar zouden moeten

359
00:17:05,640 --> 00:17:08,260
streven, dan hebben we het over een meer 
sobere wereld,

360
00:17:08,260 --> 00:17:11,240
een duurzame wereld. Je zegt gewoon een 
andere wereld.

361
00:17:11,240 --> 00:17:15,180
En dat vind ik leuk omdat het ook de deur 
open laat voor veel verschillende

362
00:17:15,180 --> 00:17:19,990
mogelijkheden. En het stelt iedereen in staat 
om zijn weg te vinden en zijn eigen visie en

363
00:17:19,990 --> 00:17:23,090
benadering te hebben van de andere wereld die 
eraan komt.

364
00:17:23,120 --> 00:17:25,360
Michel:
Je benadering getuigt van veel respect.

365
00:17:25,820 --> 00:17:30,590
Thomas Wansart:
Ja. Ik denk dat we veel te winnen hebben bij 
wat je anders noemt.

366
00:17:30,590 --> 00:17:33,580
Mijn invalshoek is noodzakelijkerwijs 
klimaat, energie (Candice Enderlé: Ja) en het

367
00:17:33,580 --> 00:17:36,690
milieu, wat een belangrijke basis is voor de 
manier waarop de wereld werkt. Maar er kan

368
00:17:36,690 --> 00:17:39,920
ook tijd bespaard worden, 
en in feite zullen mensen meer tijd willen om

369
00:17:39,920 --> 00:17:41,070
bepaalde dingen te doen.

370
00:17:41,090 --> 00:17:45,210
En er zijn genoeg andere dingen te winnen, 
waar ik minder bekend mee ben dus daar zal ik

371
00:17:45,210 --> 00:17:48,330
het niet over hebben, 
maar ik ben ervan overtuigd dat om mensen in

372
00:17:48,330 --> 00:17:51,700
een andere wereld te brengen, 
om 80-90% van de mensen daar te brengen,

373
00:17:51,700 --> 00:17:55,080
nou ja mensen moeten hun weg vinden en iets 
hebben om ze daar te brengen.

374
00:17:55,080 --> 00:17:57,510
80-90% van de mensen, 
dat is veel (Candice Enderlé:

375
00:17:57,510 --> 00:17:59,600
Ja) en doen alsof je zegt "Dat is wat je 
wilt".

376
00:17:59,610 --> 00:18:02,690
Mag ik zo brutaal zijn om te zeggen: 
"Is dat waar het bij een koolstofarme wereld

377
00:18:02,690 --> 00:18:03,960
om gaat? Hoe haal je jezelf naar beneden? Ik 
weet dat je dit, dit, dit moet doen... Ik

378
00:18:03,960 --> 00:18:06,790
beweer niet dat ik een andere wereld heb 
(Candice Enderlé:

379
00:18:06,790 --> 00:18:10,110
Dat klopt). Er zijn veel mensen die hier hun 
kennis en expertise in moeten steken.

380
00:18:10,140 --> 00:18:13,500
Michel:
En ik denk dat de politiek de macht heeft om 
te handelen.

381
00:18:13,500 --> 00:18:16,040
En dat brengt ons bij de vraag: 
wat moet er gebeuren,

382
00:18:16,040 --> 00:18:19,270
op politiek niveau, zodat dit soort dingen en 
missies die je doet,

383
00:18:19,270 --> 00:18:22,810
die je genereert, die je stimuleert, 
die je activeert (Thomas Wansart:

384
00:18:22,810 --> 00:18:25,200
Ja), in feite de norm zijn en niet de 
uitzondering.

385
00:18:25,200 --> 00:18:26,490
Thomas Wansart:
Dat is een heel goede vraag.

386
00:18:26,490 --> 00:18:29,530
Laat ik een voorbeeld nemen uit de wereld van 
de politiek. In Duitsland hebben ze 340

387
00:18:29,530 --> 00:18:32,580
miljard euro geïnvesteerd in de renovatie en 
isolatie van gebouwen.

388
00:18:32,580 --> 00:18:38,140
Deze 340 miljard hebben het energieverbruik 
met één kilowattuur per vierkante meter

389
00:18:38,140 --> 00:18:38,990
verminderd.

390
00:18:39,030 --> 00:18:39,480
Michel:
Maar hier gaan we.

391
00:18:39,510 --> 00:18:41,430
Thomas Wansart:
Ze zijn gestegen van 131 naar 130.

392
00:18:41,430 --> 00:18:44,990
Wat betekent dat? Dit betekent dat ze het 
reboundeffect volledig over het hoofd hebben

393
00:18:44,990 --> 00:18:48,230
gezien, dat ze het feit dat gedrag verandert 
volledig over het hoofd hebben gezien en dat

394
00:18:48,230 --> 00:18:51,410
ze mogelijk zijn vergeten om een gedeelde 
visie te hebben (Candice Enderlé: Mm). Met

395
00:18:51,410 --> 00:18:56,280
andere woorden, voeg voor 340 miljard euro 
een paar miljoen euro of zelfs een paar

396
00:18:56,280 --> 00:18:59,180
honderdduizend euro toe aan "Daarom doen we 
dit.

397
00:18:59,180 --> 00:19:01,120
Het idee is in feite (Candice Endrerlé: 
Ja) om onze energieafhankelijkheid te

398
00:19:01,120 --> 00:19:04,170
verminderen. Je gaat terug naar een beter 
geïsoleerd huis, maar we vragen je om de

399
00:19:04,170 --> 00:19:07,470
temperatuur waarop je je huis verwarmt in de 
gaten te houden, anders komt alles te

400
00:19:07,470 --> 00:19:10,470
vervallen". En dat is extreem ingewikkeld 
voor een politicus, want hoe dan ook, als we

401
00:19:10,470 --> 00:19:12,710
daar geen rekening mee houden, 
als we geen rekening houden met het

402
00:19:12,710 --> 00:19:15,510
reboundeffect bij alle technische en 
technologische innovaties die we doen, dan

403
00:19:15,510 --> 00:19:18,660
herhalen we de fouten uit het verleden 
(Candice Enderlé: Is dat het?). En hoe kunnen

404
00:19:18,660 --> 00:19:20,630
politici zich hiervan bewust worden?

405
00:19:20,630 --> 00:19:24,550
Het gaat om het combineren van technologische 
innovatie met een begrip van waarom we doen

406
00:19:24,550 --> 00:19:28,190
wat we doen, en om mensen deze koolstofarme 
wereld te laten omarmen zodat deugdzaam

407
00:19:28,190 --> 00:19:30,800
gedrag, laten we zeggen minder 
energie-intensief gedrag,

408
00:19:30,800 --> 00:19:34,880
wordt gehandhaafd, zelfs als het wetsvoorstel 
het onmogelijk zou maken om het te handhaven.

409
00:19:34,940 --> 00:19:37,940
Candice Enderlé:
(Thomas Wansart: Het is ook een kwestie van 
geld). De cohesie van de eindgebruiker is

410
00:19:37,940 --> 00:19:41,030
uiterst belangrijk (Thomas Wansart: 
Voilà).

411
00:19:41,030 --> 00:19:44,300
Want als je iets krijgt waarvan je niet weet 
hoe je het moet gebruiken, dan is het risico

412
00:19:44,300 --> 00:19:48,010
dat je het slecht gebruikt (Thomas Wansart: 
Ja). Dat is het principe.

413
00:19:48,050 --> 00:19:50,320
Thomas Wansart:
En het andere probleem, 
en daarom heb ik het vaak over de 90, de 90%

414
00:19:50,320 --> 00:19:52,600
(Candice Enderlé: Ja), 
is dat de modellen die we tegenwoordig in

415
00:19:52,600 --> 00:19:55,100
onze samenlevingen hebben, 
mensen zijn die veel consumeren (Candice

416
00:19:55,100 --> 00:19:58,390
Enderlé: Mm). Als je een privéjet gebruikt om 
van punt A naar punt B te gaan, kun je zien

417
00:19:58,390 --> 00:20:01,930
wat er op sociale netwerken naar buiten komt: 
"Ik word gevraagd om van een benzineauto over

418
00:20:01,930 --> 00:20:05,040
te stappen op een elektrische auto, 
kijk maar naar hen". En dit is bestudeerd, er

419
00:20:05,040 --> 00:20:07,970
zijn wetenschappelijke artikelen die de 
negatieve invloed aantonen op de

420
00:20:07,970 --> 00:20:11,380
betrokkenheid van mensen bij het milieu 
(Candice Enderlé: Natuurlijk - Michel: Op het

421
00:20:11,380 --> 00:20:14,490
hoofd van mensen), op hun hoofd, 
op hun verlangen om te veranderen. Hiervan

422
00:20:14,490 --> 00:20:16,900
bewust zijn is ook heel belangrijk voor mij.

423
00:20:16,910 --> 00:20:20,380
Michel:
In alles wat we tot nu toe hebben gezegd, 
is er één ding dat me aanspreekt:

424
00:20:20,380 --> 00:20:23,300
heeft het invloed op de manier waarop je je 
organisatie runt?

425
00:20:23,300 --> 00:20:25,880
Waarom ben je trots op het bestuur van je 
bedrijf?

426
00:20:25,910 --> 00:20:30,040
Thomas Wansart:
Wat me trots maakt, is dat we veel respect 
hebben binnen het team.

427
00:20:30,080 --> 00:20:30,980
Michel:
Het draait dus allemaal om mensen.

428
00:20:31,010 --> 00:20:34,060
Thomas Wansart:
Ik heb in bepaalde bedrijven gewerkt waar ik 
niet graag naar mijn werk ging. Als je ergens

429
00:20:34,060 --> 00:20:36,740
niet graag naartoe gaat, 
voel je je niet goed. Als je baas wordt,

430
00:20:36,740 --> 00:20:39,180
om de rol te gebruiken die ik in mijn bedrijf 
speel,

431
00:20:39,180 --> 00:20:42,890
is het belangrijk om te onthouden hoe je 
dacht toen je werknemer was (Michel:

432
00:20:42,890 --> 00:20:46,540
Juist). Omdat het ons in staat stelt om tegen 
onszelf te zeggen "Wacht even,

433
00:20:46,540 --> 00:20:49,040
ik heb dit besloten, maar ik heb er niet over 
gepraat.

434
00:20:49,040 --> 00:20:52,420
Had ik het uiteindelijk niet moeten noemen? 
Ik wil dit graag laten gebeuren,

435
00:20:52,420 --> 00:20:55,820
maar laat ik het hem doen, 
laat ik hem begrijpen waarom?

436
00:20:55,490 --> 00:20:57,050
Michel:
Het gaat over empathie tonen.

437
00:20:57,080 --> 00:21:00,630
Thomas Wansart:
En dat is het. We hebben een team dat heel 
goed samenwerkt,

438
00:21:00,630 --> 00:21:05,200
maar we hebben ook een gemeenschap achter 
"Néo & Néa" (Michel:

439
00:21:05,200 --> 00:21:10,120
Ahhh). Er zijn ongeveer vijftig mensen die 
"Néo & Néo" ondersteunen door bijvoorbeeld de

440
00:21:10,120 --> 00:21:13,810
calculator te proeflezen, 
onze evenementen door te geven en een hele

441
00:21:13,810 --> 00:21:17,540
reeks andere dingen. En we hebben nu 40 
mensen opgeleid om de workshops te geven die

442
00:21:17,540 --> 00:21:18,440
we hebben gecreëerd.

443
00:21:18,500 --> 00:21:19,850
Candice Enderlé:
Ook veel vrijwilligers!

444
00:21:19,880 --> 00:21:21,500
Thomas Wansart:
Dat is veel vrijwillige steun.

445
00:21:21,530 --> 00:21:22,430
Candice Enderlé:
Een verbintenis.

446
00:21:22,550 --> 00:21:25,940
Thomas Wansart:
En dat is het. Dus deze 40 mensen die vandaag 
in onze workshops worden getraind,

447
00:21:25,940 --> 00:21:27,950
geven het, en wij hebben het hen ook gegeven.

448
00:21:27,980 --> 00:21:31,110
Dit betekent dat in het jaar dat we de 
workshop hebben opgezet, 4.000 mensen hebben

449
00:21:31,110 --> 00:21:33,170
deelgenomen. Dus 4.000 mensen is niet slecht.

450
00:21:33,170 --> 00:21:33,620
Candice Enderlé:
Het is enorm.

451
00:21:33,650 --> 00:21:37,330
Thomas Wansart:
En sinds we het platform hebben opgezet, 
nodigen mensen ons uit om hun CO2-voetafdruk

452
00:21:37,330 --> 00:21:40,100
te berekenen op "Neo & Nea", 
en 25.000 mensen hebben dat gedaan in

453
00:21:40,100 --> 00:21:43,120
anderhalf jaar tijd. (Michel: 
En om te lachen...) Dit zijn cijfers die

454
00:21:43,120 --> 00:21:43,380
we...

455
00:21:43,400 --> 00:21:44,840
Michel:
Ik zie dat je batterij aan het opladen is 
(Thomas Wansart: Ja, dat is zo, dat is

456
00:21:44,840 --> 00:21:47,090
zo...). Je zei dat je moe was, 
maar dit laadt je batterij op!

457
00:21:47,120 --> 00:21:49,160
Thomas Wansart:
Wat is er aan de hand? Wat is er aan de hand?

458
00:21:49,160 --> 00:21:51,770
Dat is waar het vandaan komt, 
en dit zijn heel belangrijke cijfers. Ik denk

459
00:21:51,770 --> 00:21:55,690
dat er een visie is die ik in het begin had, 
maar ik heb het helemaal niet tot stand

460
00:21:55,690 --> 00:21:58,680
gebracht. Het is de hele gemeenschap, 
alle mensen die ons steunen, die delen, die

461
00:21:58,680 --> 00:22:02,070
doorgeven. En het belang van veel empathie, 
veel respect, veel vertrouwen, veel

462
00:22:02,070 --> 00:22:05,600
transparantie ook (Candice Enderlé: 
Ja), we hebben een activiteitenverslag dat

463
00:22:05,600 --> 00:22:07,850
is: we leggen de uitgaven uit, 
de keuzes die we maken,

464
00:22:07,850 --> 00:22:10,720
de visie die we hebben, 
dat is helemaal geen activiteitenverslag,

465
00:22:10,720 --> 00:22:12,500
ik ga zeggen standaard bij de rekeningen.

466
00:22:12,710 --> 00:22:13,670
Michel:
Dit is echte transparantie.

467
00:22:13,700 --> 00:22:16,250
Thomas Wansart:
En dat is het. Ik publiceer niet, 
dus ik heb boekhouding gedaan als onderdeel

468
00:22:16,250 --> 00:22:20,510
van mijn studie. Ik weet dat misschien één op 
de 100 mensen begrijpt wat de balans betekent

469
00:22:20,510 --> 00:22:22,640
(Candice Enderlé: Mm), 
dus ik vertaal het.

470
00:22:22,640 --> 00:22:24,460
En ik leg uit wat erachter zit, 
hier is wat we betalen aan sociale

471
00:22:24,460 --> 00:22:27,170
zekerheidsbijdragen, hier is wat we betalen 
aan dit, hoeveel blijft er over, dat. Want om

472
00:22:27,170 --> 00:22:29,440
mensen vertrouwen te laten hebben in "Néo & 
Néa",

473
00:22:29,440 --> 00:22:31,720
om een beetje van hun tijd aan "Néo & Néo" te 
geven,

474
00:22:31,720 --> 00:22:34,880
om "Néo & Néa" te steunen, 
moeten ze het project als mooi en deugdzaam

475
00:22:34,880 --> 00:22:37,370
zien, maar vooral: ze moeten er vertrouwen in 
hebben,

476
00:22:37,370 --> 00:22:39,050
en dat is iets waar je aan moet werken.

477
00:22:39,050 --> 00:22:42,400
Candice Enderlé:
Ik weet niet hoe het met jou zit Michel, 
maar ik ben vol bewondering!

478
00:22:42,400 --> 00:22:46,540
(Omdat ik echt het gevoel heb dat Thomas zich 
nederig opstelt in alles wat hij doet,

479
00:22:46,540 --> 00:22:50,670
en ik denk dat dat ook is wat mensen in staat 
stelt om te omarmen wat je voorstelt en om

480
00:22:50,670 --> 00:22:52,840
uiteindelijk deze gedeelde visie te hebben.

481
00:22:52,870 --> 00:22:55,630
Michel:
Wat is jouw positie binnen Kaya? Wat vind je 
van "Kaya"?

482
00:22:55,660 --> 00:22:59,640
Thomas Wansart:
Binnen Kaya en wat Kaya vertegenwoordigt voor 
zakelijke belangenbehartiging,

483
00:22:59,640 --> 00:23:01,390
is dit extreem belangrijk voor mij.

484
00:23:01,390 --> 00:23:04,750
De stem van bedrijven, 
van de meerderheid van bedrijven.

485
00:23:04,750 --> 00:23:06,040
Michel:
De stem van ecopreneurs.

486
00:23:06,070 --> 00:23:08,820
Thomas Wansart:
Ecopreneurs, maar ik zou nog verder willen 
gaan, want er zijn veel bedrijven die met hun

487
00:23:08,820 --> 00:23:11,140
neus op de feiten gedrukt staan, 
waar we niets over horen, maar die lijden

488
00:23:11,140 --> 00:23:13,360
onder deze beperkingen, 
die graag zouden willen veranderen, maar dat

489
00:23:13,360 --> 00:23:15,980
niet kunnen. Dus ik denk dat er de 'Kaya' 
Ecopreneurs zijn,

490
00:23:15,980 --> 00:23:19,440
degenen met het merk of label, 
maar dat er achter 'Kaya' veel bedrijven

491
00:23:19,440 --> 00:23:22,380
zitten die er een beetje tussenin zitten 
(Candice Enderlé:

492
00:23:22,380 --> 00:23:26,250
Ja). En die, naar mijn mening, 
allemaal baat hebben bij wat "Kaya"

493
00:23:26,250 --> 00:23:31,590
voorstelt, omdat wat "Kaya" voorstelt hen in 
zekere zin ook beschermt tegen al diegenen

494
00:23:31,590 --> 00:23:36,410
die de sociale en milieuvoorwaarden, 
die al een gegeven zijn en die bedrijven al

495
00:23:36,410 --> 00:23:39,520
verplicht zijn te respecteren, 
niet respecteren.

496
00:23:39,610 --> 00:23:40,000
Candice Enderlé:
Natuurlijk is dat zo.

497
00:23:40,030 --> 00:23:42,140
Thomas Wansart:
"Kaya" probeert verandering teweeg te 
brengen,

498
00:23:42,140 --> 00:23:45,500
te evolueren, zijn sociale en ecologische 
beperkingen verder te vergroten,

499
00:23:45,500 --> 00:23:46,880
en dit is uiterst noodzakelijk.

500
00:23:46,900 --> 00:23:51,350
We hebben al een hele reeks prestaties, 
maar in een internationale wereld concurreren

501
00:23:51,350 --> 00:23:53,600
deze prestaties systematisch met anderen.

502
00:23:53,620 --> 00:23:58,110
En dus moet de stem van "Kaya" voor mij ook 
de stem zijn van de prestaties die we hebben,

503
00:23:58,110 --> 00:24:00,130
zodat we meer mensen kunnen bereiken.

504
00:24:00,130 --> 00:24:05,640
Ik voel dus heel sterk dat ondernemers en 
bedrijven een heel belangrijke stem hebben en

505
00:24:05,640 --> 00:24:08,900
ik ben heel blij dat ik deel mag uitmaken van 
"Kaya".

506
00:24:08,920 --> 00:24:12,370
Persoonlijk zijn we nu anderhalf jaar bezig 
en ik heb geen tijd om bezig te zijn of om

507
00:24:12,370 --> 00:24:14,970
genoeg te doen van de dingen die ik zou 
willen doen voor 'Kaya',

508
00:24:14,970 --> 00:24:17,610
om er zoveel over te praten. Ik was op de 
algemene vergadering,

509
00:24:17,610 --> 00:24:20,790
en het is belangrijk om daar te zijn en 
aanwezig te zijn en om, nou ja, ik ga niet

510
00:24:20,790 --> 00:24:24,320
zeggen dat ik veel meer betrokken ga raken, 
maar een beetje meer betrokken bij 'Kaya'

511
00:24:24,320 --> 00:24:24,700
achteraf.

512
00:24:24,820 --> 00:24:27,490
Michel:
Nou, des te meer omdat je al een 
gemeenschapsleider bent,

513
00:24:27,490 --> 00:24:31,210
en je bent een gemeenschap met "Kaya", 
en ik denk dat dat de juiste manier is om het

514
00:24:31,210 --> 00:24:31,960
samen te vatten.

515
00:24:31,960 --> 00:24:34,560
Candice Enderlé:
Dat klopt. En je bent hier vandaag (Thomas 
Wansart: Ja, natuurlijk) om erover te praten

516
00:24:34,560 --> 00:24:36,460
(Thomas Wansart: Ik ben hier, 
ik ben hier vandaag om erover te praten) en

517
00:24:36,460 --> 00:24:37,100
dat is echt belangrijk.

518
00:24:37,180 --> 00:24:37,930
Michel:
En inspireren.

519
00:24:37,960 --> 00:24:39,430
Thomas Wansart:
Misschien is het de...

520
00:24:39,430 --> 00:24:40,180
Candice Enderlé:
Doe je niet genoeg?

521
00:24:40,210 --> 00:24:41,920
Thomas Wansart:
Van niet genoeg doen, 
van de ondernemer die altijd meer wil doen

522
00:24:41,920 --> 00:24:42,530
(Candice Enderlé: Ja).

523
00:24:42,710 --> 00:24:44,370
Michel:
Nou ja, in elk geval, 
je geeft me de rillingen, ik heb kippenvel

524
00:24:44,370 --> 00:24:46,070
(Thomas Wansart: Nou, 
dat is het) sinds eerder, dus dat geeft me

525
00:24:46,070 --> 00:24:49,240
een goede vibe, en bedankt daarvoor. En over 
goede vibraties en magie gesproken, omdat je

526
00:24:49,240 --> 00:24:51,440
hier een beetje magie creëert die iedereen 
kan zien,

527
00:24:51,440 --> 00:24:54,310
wat zou je doen als je een echte toverstaf 
had, Thomas? Hoe zou jij de wereld

528
00:24:54,310 --> 00:24:56,600
veranderen? Laat utopia zijn plaats innemen!

529
00:24:56,600 --> 00:25:00,190
Thomas Wansart:
Laat ik terugkomen op mijn inleiding. Ik denk 
dat ik iedereen naar 2050 zou sturen, om een

530
00:25:00,190 --> 00:25:02,200
week door te brengen in 2050 (Candice 
Enderlé:

531
00:25:02,200 --> 00:25:04,630
Oh ja) om te zien (Michel: 
Oh ja) hoe de wereld eruitziet.

532
00:25:04,640 --> 00:25:07,520
Want het probleem dat we hebben is dat we 
morgen vergelijken met de beperkingen waar we

533
00:25:07,520 --> 00:25:09,960
vandaag mee te maken hebben, 
maar we vergelijken het niet met morgen en de

534
00:25:09,960 --> 00:25:12,720
beperkingen waar we mee te maken gaan 
krijgen, of we dat nu leuk vinden of niet. En

535
00:25:12,720 --> 00:25:16,190
dus denk ik dat een onderdompeling van een 
week om dit te begrijpen veel mensen wakker

536
00:25:16,190 --> 00:25:19,140
zou schudden en zou opmerken, 
en mogelijk een grote impact zou hebben. En

537
00:25:19,140 --> 00:25:21,910
dat als mensen terugkomen, 
dat mijn grootste wens zou zijn, dat ze het

538
00:25:21,910 --> 00:25:25,510
verlangen hebben om actie te ondernemen. En 
het andere punt, dat heel belangrijk is, is

539
00:25:25,510 --> 00:25:29,160
om te luisteren naar wat de wetenschappers 
zeggen (Candice Enderlé: Ja), want zij weten

540
00:25:29,160 --> 00:25:32,080
het, zij bestuderen het, 
zij hebben gelijk. En dat ze goed luisteren

541
00:25:32,080 --> 00:25:35,910
en dat we toepassen wat ze voorstellen, 
dat is de boodschap die ik ze wil meegeven.

542
00:25:35,960 --> 00:25:38,900
Michel:
En ik voeg eraan toe "En veranker de 
verandering, waardoor deze permanent wordt".

543
00:25:38,900 --> 00:25:41,810
Want als het gaat om het managen van 
verandering, is wat mensen vergeten dat: je

544
00:25:41,810 --> 00:25:44,720
je bewust moet zijn, je moet willen 
veranderen, en verandering toepassen is al

545
00:25:44,720 --> 00:25:47,850
een hele klus, en je bent in een goede 
positie om dat te weten. Maar om het duurzaam

546
00:25:47,850 --> 00:25:50,320
te maken, moeten we deze veranderingen 
verankeren.

547
00:25:50,320 --> 00:25:52,780
En we zijn altijd bereid om ons aan te 
passen,

548
00:25:52,780 --> 00:25:56,130
want dat is de flexibele kant van de aanpak, 
dus hier zijn we.

549
00:25:56,130 --> 00:25:59,470
Ik wil onze luisteraars uitnodigen om 
commentaar te geven.

550
00:25:59,530 --> 00:26:02,500
Misschien laten we een voicemail achter, 
er is een link voor een voicemail, we kunnen,

551
00:26:02,500 --> 00:26:04,970
er is een antwoordapparaat, 
we kunnen klikken, we kunnen een voicemail

552
00:26:04,970 --> 00:26:07,470
achterlaten, we geven het door. En dan is er 
nog ons YouTube-kanaal Candice!

553
00:26:07,930 --> 00:26:12,150
Candice Enderlé:
Ja, je kunt je abonneren op de pagina om alle 
nieuwste "Parole d'écopreneur"-interviews te

554
00:26:12,150 --> 00:26:12,700
ontvangen.

555
00:26:12,730 --> 00:26:15,360
Michel:
Precies. En abonneer je op het "Kaya" 
YouTube-kanaal,

556
00:26:15,360 --> 00:26:17,630
ga naar de site, bezoek de site. En bezoek je 
site,

557
00:26:17,630 --> 00:26:18,830
dus je site, je URL is?

558
00:26:18,880 --> 00:26:22,770
Thomas Wansart:
"Neo & Nea dot be. Dus ik ga het spellen, 
er zijn veel klinkers,

559
00:26:22,770 --> 00:26:25,210
het is: "N E O,E,N EA - 
Punt zijn".

560
00:26:25,510 --> 00:26:27,110
Michel:
Perfect, de link staat in de beschrijving. 
Tot snel!

561
00:26:27,130 --> 00:26:28,120
Candice Enderlé:
Hartelijk dank, Thomas.

562
00:26:28,150 --> 00:26:28,660
Thomas Wansart:
Hartelijk dank voor uw tijd.

563
00:26:28,690 --> 00:26:29,410
Candice Enderlé:
Merci Michel.

564
00:26:29,410 --> 00:26:32,880
Michel:
Je hebt geluisterd naar een podcastaflevering 
van "Kaya",

565
00:26:32,880 --> 00:26:37,040
"Paroles d'écopreneur", 
inspirerende verhalen van mensen die dingen

566
00:26:37,040 --> 00:26:40,990
anders doen. Een "Kaya" podcast, 
met de steun van de "Loterie Nationale".